Zmiana lub rozwiązanie umowy z powodu nadzwyczajnych okoliczności i trudności

Zmiana lub rozwiązanie umowy z powodu nadzwyczajnych okoliczności i trudności

Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

Przez nadzwyczajną zmianę stosunków rozumieć należy taki stan rzeczy, który zdarza się rzadko, a jednocześnie jest niezwykły, niebywały, wyjątkowy, normalnie niespotykany. Nadzwyczajna zmiana stosunków może mieć tło przyrodnicze (nieurodzaj, niezwykle surowa zima), jak i społeczne (wojna, gwałtowna zmiana ustroju politycznego). Jako przykłady zdarzeń powodujących nadzwyczajną zmianę stosunków wskazuje się epidemie, operacje wojenne, strajki generalne, różnego rodzaju klęski żywiołowe, nadzwyczajną, szczególnie głęboką zmianę sytuacji gospodarczej, objawiającą się hiperinflacją, gwałtownym spadkiem dochodu narodowego, masowymi upadłościami przedsiębiorstw, ale również mogą to być zaskakujące zmiany stawek celnych lub podatkowych .Nadzwyczajne zjawiska, np. susza czy powódź, nie stają się siłą wyższą tylko dlatego, że podwyższają koszty wykonania zobowiązania. Aby takie koszty uznać za wynik siły wyższej, a w konsekwencji, by zwalniało to z długu, musiałyby zagrażać firmie, być wręcz dla niej nie do udźwignięcia.

Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem „nadzwyczajności” (zmiany) nie upoważnia jednak do twierdzenia, że zmianę taką tworzą wyłącznie okoliczności jednorazowe, dramatyczne spektakularne, który zastosowanie klauzuli dopuszczał „z powodu nadzwyczajnych wypadków, jako to: wojny, zarazy, zupełnego nieurodzaju i innych klęsk żywiołowych”. Nadzwyczajna zmiana stosunków może wystąpić w warunkach stabilnego rozwoju gospodarczego, nadzwyczajną zmianę stosunków można też tworzyć ciąg zdarzeń w postaci przemian społecznych, gospodarczych i politycznych, które przez swoje oddziaływanie na treść łączącego strony stosunku prawnego zniweczyły pierwotne kalkulacje stron, a które nie były, nawet przy dołożeniu należytej staranności do przewidzenia w chwili zawarcia umowy. Nie chodzi tu przy tym o efekty normalnego, sukcesywnego rozwoju gospodarczego.

Kryzys gospodarczy może być uznany za nadzwyczajną zmianę stosunków, jeżeli jego skala jest tego rodzaju, że doprowadza do tak głębokich zmian gospodarczych, że wywołują one określone w tym przepisie skutki w stosunkach obligacyjnych stron. Wreszcie koniecznym warunkiem modyfikacji umowy jest wykazanie, że spełnienie świadczenia w warunkach kryzysu, będzie łączyło się z nadmiernymi trudnościami lub groziło jednej ze stron rażącą stratą.

O przewidywaniu przy zawarciu umowy nadzwyczajnej zmiany stosunków można mówić wtedy, gdy strony zawierając umowę były świadome okoliczności prowadzącej do nadzwyczajnej zmiany stosunków.

Ustalone w umowie zryczałtowane wynagrodzenie miało z założenia obejmować tzw. koszty ryzyka, a zatem przy jego określeniu strony brały pod uwagę możliwość zmiany sytuacji wpływającej na wzrost kosztów realizacji inwestycji. Zastosowanie w takich uwarunkowaniach klauzuli rebus sic stantibus stanowiłoby zagrożenia dla zasady stabilności umów. Klauzula ta jest instytucją o charakterze wyjątkowym, a wręcz nawet nadzwyczajnym, podobnie jak wszystkie inne instytucje umożliwiające modyfikację zobowiązania. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 marca 2013 r. I ACa 452/2012

Zmiana podatku i akcyzy

Podwyższenie stawki podatku VAT o 1% z 22% do 23% nie może być uznane za nadzwyczajną zmianę stosunków. Nadzwyczajna zmiana stosunków jest to nie tylko zmiana o charakterze powszechnym, niezależnym od woli stron ale musi to być zmiana zasadnicza nie mieszcząca się w ryzyku kontraktowym. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 31 lipca 2013 r. I ACa 239/2013

Zasadnicze i zaskakujące zmiany stawek celnych i podatkowych mogą być kwalifikowane jako nadzwyczajna zmiana stosunków. Zmiana stanu prawnego (w tym - zasadnicza zmiana w zakresie stawek podatkowych w okresie trwania stosunku obligacyjnego) mają z reguły cechy zdarzenia nadzwyczajnego, o charakterze powszechnym, niezależnym od woli strony i nie mieszczą się w typowym ryzyku kontraktowym stron. Zmiana taka w zasadniczy sposób może wpływać na sytuację prawną stron. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 17 stycznia 2008 r. III CSK 202/2007

Zmiana stawek VAT jest „nadzwyczajną zmianą stosunków o powszechnym charakterze, niezależnym od stron i niemieszczącym sie w typowym ryzyku kontraktowym” i w konkretnych okolicznosciach może uzasadniać zmianę warunków umowy - w przeciwnym razie byłoby to niezgodne z zasadami współzycia społecznego. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 22 listopada 2007 r. III CSK 11/2007

Zmiana prawa

Nieprzewidywana przez stronę umowy zmiana stanu prawnego może stanowić zdarzenie wywołujące nadzwyczajną zmianę stosunków, jeżeli wpływa na sytuację obu lub jednej ze stron, utrudniając ją do tego stopnia, że spełnienie przewidzianego w umowie świadczenia jest połączone z nadmiernymi trudnościami lub grozi rażącą stratą.

Zmiana ustawy może stanowić nadzwyczajną zmianę okoliczności, o której mowa w art. 357[1] kc, jeżeli zakres, kształt i stopień dokonanej zmiany legislacyjnej, niemożliwe wcześniej do przewidzenia, wpłynęły w istotny sposób na sytuację majątkową przynajmniej jednej ze stron umowy. Prawo cywilne umów zobowiązań Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 września 2005 r. III CK 43/2005

Polecamy Państwa uwadze nasze wpisy dotyczące:

- nieważność umowy lub czynności prawnej

- uchylenie się od czynności prawnej lub umowy zawartej pod wpływem groźby, strachu i obawy

- oświadczenie woli i umowa zawarta dla pozoru

- uchylenie się od umowy zawartej pod wpływem błędu, oszustwa

- oświadczenie woli i umowa zawarta w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli

- nieważność umowy o świadczenie niemożliwe

- wyzyskanie strony umowy w sytuacji jej przymusowego położenia, niedołęstwa, choroby lub niedoświadczenia

- niedozwolone klauzule umowne w regulaminie, wzorcu i formularzu

- wygaśnięcie umowy

- odstąpienie od umowy, zobowiązania

- niewykonanie i nienależyte wykonanie umowy a naprawienie szkody i odsetki

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku.

Zmiana lub rozwiązanie umowy z powodu nadzwyczajnych okoliczności i trudności
5 (100%) 42 votes

Dodaj komentarz